Sốt Co Giật Ở Trẻ Em: 6 Bước Sơ Cứu Cứu Sống Con

Cảnh báo: Theo thống kê từ Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2025, có đến 68% trường hợp trẻ em bị tổn thương nghiêm trọng trong cơn sốt co giật không phải do bản thân cơn co giật, mà từ những sai lầm nguy hiểm của cha mẹ khi sơ cứu sai cách - như nhét thìa vào miệng, ghì chặt tay chân hoặc cho uống thuốc khi trẻ đang co giật. Đây là những hành động với thiện ý nhưng lại có thể đẩy con đến bờ vực nguy hiểm chỉ trong vài giây.

Hình ảnh con yêu bất ngờ sốt cao rồi toàn thân giật cứng, mắt trợn ngược, sùi bọt mép là cơn ác mộng tồi tệ nhất của bất kỳ bậc cha mẹ nào. Trong khoảnh khắc đó, nhiều người hoàn toàn bị choáng váng, không biết phải làm gì, hoặc tệ hơn là làm theo những "bí quyết dân gian" nguy hiểm như cho con ngậm thìa, nhét hành vào tai, hay ghì chặt tay chân cho "bớt giật". Tuy nhiên, 5 phút đầu tiên khi trẻ bắt đầu co giật chính là "thời gian vàng" quyết định sự an toàn và sức khỏe lâu dài của con.

Là một bác sĩ nhi khoa với gần 20 năm kinh nghiệm cấp cứu tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 và Bệnh viện Nhi Trung ương, tôi đã chứng kiến quá nhiều trường hợp trẻ bị tổn thương nặng nề hoặc thậm chí tử vong không phải vì cơn sốt co giật, mà vì cách xử trí sai lầm của người thân. Trong bài viết này, tôi sẽ hướng dẫn chi tiết 6 bước sơ cứu ĐÚNG CHUẨN Y KHOA khi trẻ bị sốt co giật, đồng thời chỉ ra những sai lầm tuyệt đối KHÔNG ĐƯỢC làm để bảo vệ con an toàn.

Sốt Co Giật Là Gì Và Tại Sao Nó Lại Xảy Ra Ở Trẻ Em?#

Trước khi đi vào các bước sơ cứu, điều quan trọng là các bậc cha mẹ cần hiểu rõ sốt co giật là gì và tại sao nó lại xảy ra ở trẻ nhỏ. Sốt co giật, hay còn gọi là co giật do sốt, là tình trạng co giật xảy ra khi thân nhiệt của trẻ tăng cao đột ngột, thường trên 38°C đến 39°C. Đây không phải là một căn bệnh độc lập mà là một triệu chứng của sốt cao, thường gặp nhất ở trẻ em trong độ tuổi từ 6 tháng đến 5 tuổi.

Lý do tại sao trẻ nhỏ lại dễ bị sốt co giật hơn người lớn là vì hệ thần kinh trung ương của các em chưa phát triển hoàn thiện. Ở độ tuổi này, não bộ của trẻ rất nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ cơ thể. Khi nhiệt độ tăng cao đột ngột, đặc biệt là trong những giờ đầu tiên của cơn sốt, các tế bào thần kinh trong não có thể bị kích thích quá mức và phóng điện bất thường, dẫn đến co giật. Đây cũng là lý do tại sao sốt co giật thường xảy ra vào đầu cơn sốt, khi nhiệt độ đang tăng nhanh, chứ không nhất thiết là khi nhiệt độ đã cao nhất.

Theo số liệu thống kê y tế, khoảng 2-5% trẻ em sẽ trải qua ít nhất một lần sốt co giật trong cuộc đời. Tỷ lệ này cao hơn ở trẻ có tiền sử gia đình có người thân bị sốt co giật, cho thấy yếu tố di truyền cũng đóng một vai trò nhất định. Tuy nhiên, điều đáng mừng là hơn 95% các trường hợp sốt co giật là co giật đơn thuần, có nghĩa là chúng thường lành tính, kéo dài ngắn dưới 5 phút, và không gây ra tổn thương não bộ hay di chứng lâu dài nếu được xử trí đúng cách.

Nguyên nhân gây sốt dẫn đến co giật ở trẻ em rất đa dạng. Phổ biến nhất là các nhiễm trùng đường hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản, hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa. Ngoài ra, sốt do virus như virus Herpes gây sốt phát ban roseola, virus cúm, hoặc thậm chí sau tiêm chủng cũng có thể kích phát co giật ở trẻ nhạy cảm. Trong một số trường hợp hiếm gặp, sốt co giật có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm màng não, viêm não, hoặc sốt xuất huyết dengue giai đoạn nặng, do đó việc đưa trẻ đi khám sau cơn co giật là vô cùng quan trọng để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm này.

6 Bước Sơ Cứu Đúng Chuẩn Y Khoa Khi Trẻ Sốt Co Giật#

Khi chứng kiến con bị sốt co giật, phản ứng tự nhiên của mọi bậc cha mẹ là hoảng loạn và muốn làm gì đó ngay lập tức. Tuy nhiên, việc giữ bình tĩnh và thực hiện đúng theo 6 bước sau đây sẽ là chìa khóa để bảo vệ con an toàn qua cơn nguy kịch.

Bước 1: Giữ Bình Tĩnh Và Ghi Nhận Thời Gian#

Đây là bước khó nhất nhưng cũng quan trọng nhất. Dù cảnh tượng con co giật rất đáng sợ, bạn cần nhắc nhở bản thân rằng hầu hết các cơn sốt co giật đều lành tính và sẽ tự dừng lại trong vòng vài phút. Sự hoảng loạn của bạn không giúp ích gì cho con, mà còn có thể khiến bạn làm những việc sai lầm nguy hiểm. Hãy thở sâu, tập trung và hành động theo đúng quy trình.

Ngay khi nhận thấy con bắt đầu co giật, hãy nhanh chóng xem đồng hồ và ghi nhận chính xác thời gian cơn co giật bắt đầu. Thông tin này cực kỳ quan trọng đối với bác sĩ sau này. Nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Bạn cũng nên quan sát và ghi nhớ các đặc điểm của cơn co giật: toàn thân co giật hay chỉ một bên cơ thể, mắt trợn ngược hay nhắm lại, có sùi bọt mép không, màu sắc da môi có tái xanh không. Tất cả những thông tin này sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác hơn.

Nếu có người khác ở nhà cùng với bạn, hãy nhờ họ xem thời gian trong khi bạn thực hiện các bước tiếp theo. Nếu bạn ở một mình, sau khi đảm bảo an toàn cho trẻ theo các bước dưới đây, hãy quay lại xem đồng hồ hoặc dùng điện thoại ghi lại thời gian và quay video ngắn để bác sĩ có thể đánh giá sau này.

Bước 2: Đặt Trẻ Nằm Nghiêng An Toàn#

Ngay lập tức đưa trẻ xuống nền nhà hoặc giường phẳng, tuyệt đối không để trẻ trên ghế, xe đẩy, hay bất kỳ nơi nào có nguy cơ rơi ngã. Di chuyển nhanh tất cả các vật cứng, sắc nhọn, hoặc đồ vật nguy hiểm xung quanh trẻ ra xa để tránh trẻ va đập gây chấn thương trong lúc co giật. Những chiếc bàn góc cạnh, ghế, đồ chơi cứng, hoặc thậm chí cả cốc tách đều có thể trở thành nguy hiểm trong tình huống này.

Sau đó, hãy đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên, tư thế này trong y học gọi là tư thế hồi phục (recovery position). Lý do của việc này là để đảm bảo đường thở của trẻ luôn thông thoáng. Khi co giật, trẻ có thể nôn ói hoặc tiết ra nhiều nước bọt, chất nhầy. Nếu trẻ nằm ngửa, những chất này có thể chảy ngược vào phổi gây sặc, nghẹt thở, hoặc viêm phổi hít - một biến chứng rất nguy hiểm. Khi nằm nghiêng, trọng lực sẽ giúp các chất tiết này chảy ra ngoài miệng tự nhiên, đảm bảo trẻ có thể thở được.

Bạn có thể đặt một chiếc gối mềm hoặc khăn cuộn nhỏ dưới đầu trẻ để êm ái hơn, nhưng tuyệt đối không được dùng gối quá cao hoặc đặt thứ gì đó che phủ lên mặt trẻ. Đầu trẻ nên hơi ngửa ra sau một chút để đường thở được mở rộng tối đa.

Bước 3: Nới Lỏng Quần Áo Và Đảm Bảo Thông Thoáng#

Ngay sau khi đã đặt trẻ vào tư thế an toàn, bước tiếp theo là nhanh chóng nới lỏng hoặc cởi bỏ quần áo chật của trẻ, đặc biệt là ở vùng cổ, ngực và bụng. Những chiếc áo cổ cao, khăn quàng, nút áo chật ở cổ có thể gây khó thở cho trẻ trong lúc co giật. Hãy mở nút áo, cởi bỏ khăn quàng, áo khoác, và mọi thứ có thể gây cản trở hô hấp.

Việc cởi bớt quần áo còn giúp tăng khả năng tản nhiệt cho cơ thể trẻ. Nhớ rằng, sốt co giật xảy ra do nhiệt độ cơ thể tăng cao, do đó việc giúp trẻ mát mẻ hơn là rất quan trọng. Tuy nhiên, tuyệt đối KHÔNG được đắp mền, ủ ấm, hoặc bọc kín trẻ vào lúc này. Nhiều ông bà theo kinh nghiệm dân gian thường nghĩ "trẻ đang sốt phải ủ ấm cho ra mồ hôi" - đây là quan niệm hoàn toàn SAI LẦM và cực kỳ nguy hiểm vì nó khiến nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn nữa, kéo dài cơn co giật và tăng nguy cơ biến chứng.

Đồng thời, mở cửa sổ hoặc cửa phòng để không khí lưu thông, đảm bảo trẻ có đủ oxy để thở. Nếu phòng quá nóng hoặc ngột ngạt, hãy bật quạt nhẹ (không thổi trực tiếp vào trẻ) để giúp không khí được lưu thông tốt hơn. Môi trường thoáng mát không chỉ giúp trẻ dễ thở mà còn hỗ trợ hạ nhiệt độ cơ thể nhanh hơn.

Bước 4: Tuyệt Đối KHÔNG Nhét Bất Cứ Thứ Gì Vào Miệng Trẻ#

Đây là sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất mà nhiều cha mẹ, ông bà thường mắc phải khi trẻ bị co giật. Trong quá khứ, có một quan niệm lan truyền rằng khi trẻ co giật cần phải nhét thìa, đũa, hoặc vật cứng vào miệng để "không cho trẻ cắn đứt lưỡi". Tuy nhiên, đây là một hành động CỰC KỲ NGUY HIỂM và hoàn toàn KHÔNG NÊN làm.

Thực tế y học cho thấy, khi co giật, các cơ trong miệng và hàm của trẻ co cứng lại, lưỡi cũng cứng theo và hầu như không thể tự cắn đứt lưỡi được. Trường hợp trẻ tự cắn lưỡi trong cơn co giật là cực kỳ hiếm gặp và ngay cả khi xảy ra thì cũng chỉ là vết thương nhỏ, tự lành. Ngược lại, việc nhét vật cứng vào miệng trẻ có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng gấp nhiều lần: gãy răng, vỡ xương hàm, chấn thương niêm mạc miệng, hoặc tệ nhất là làm vật đó bị trẻ nuốt phải hoặc đẩy vào sâu trong họng gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến ngạt thở và tử vong.

Tương tự, tuyệt đối KHÔNG được cố gắng mở miệng trẻ để cho uống nước, thuốc, hay bất cứ thứ gì trong lúc trẻ đang co giật. Cơ chế nuốt của trẻ hoàn toàn mất kiểm soát khi co giật, mọi thứ bạn cho vào miệng đều có nguy cơ cao chảy vào phổi gây sặc nghẹt nguy hiểm đến tính mạng. Ngay cả nước lọc, dù vô hại trong điều kiện bình thường, cũng có thể trở thành tử thần nếu đổ vào miệng trẻ đang co giật.

Hãy nhớ kỹ: Đừng chạm vào miệng trẻ. Đừng cho trẻ uống hay ăn bất cứ thứ gì. Chỉ cần quan sát, bảo vệ và đợi cơn co giật tự dừng lại.

Bước 5: Không Cố Gắng Ghì Chặt Hoặc Giữ Trẻ Yên#

Một sai lầm phổ biến khác là nhiều cha mẹ trong hoảng loạn thường cố gắng ghì chặt tay chân của trẻ hoặc ôm trẻ thật chặt để "ngăn không cho con giật nữa". Đây cũng là một hành động sai lầm và có thể gây hại cho trẻ.

Khi co giật, các cơ trong cơ thể trẻ co cứng và giật liên tục không tự chủ. Đây là kết quả của sự phóng điện bất thường trong não bộ, không phải là hành động có ý thức mà trẻ có thể kiểm soát được. Việc bạn ghì chặt, ôm chặt hay cố gắng giữ trẻ bất động KHÔNG thể làm dừng cơn co giật, mà ngược lại có thể gây ra chấn thương cho trẻ. Khi cơ thể đang co giật mạnh mẽ nhưng bạn lại cố gắng giữ chặt không cho cử động, lực lượng đối kháng này có thể gây bong gân, trật khớp, thậm chí gãy xương ở trẻ nhỏ với xương còn yếu.

Thay vào đó, hãy để trẻ co giật tự nhiên trong khi bạn đảm bảo an toàn xung quanh. Vai trò của bạn là bảo vệ trẻ khỏi va đập vào các vật cứng xung quanh, chứ không phải cố gắng chống lại cơn co giật. Bạn có thể nhẹ nhàng đỡ đầu trẻ bằng tay hoặc đặt gối mềm bên dưới, nhưng không nên ôm chặt toàn thân hoặc giữ cứng tay chân trẻ.

Nếu trẻ đang ở tư thế đứng hoặc ngồi khi bắt đầu co giật, hãy nhẹ nhàng hỗ trợ đưa trẻ xuống nền nhà một cách an toàn nhất có thể, tránh để trẻ té ngã mạnh. Sau đó, chỉ cần ở bên cạnh, quan sát và chờ đợi cơn co giật tự chấm dứt.

Bước 6: Hạ Sốt Bằng Cách Đúng Và Chuẩn Bị Đưa Trẻ Đi Viện#

Trong khi đang theo dõi cơn co giật và đảm bảo trẻ an toàn, bạn cần chuẩn bị cho việc hạ sốt ngay sau khi cơn co giật dừng lại. Lưu ý rằng mọi động tác hạ sốt chỉ được thực hiện KHI CƠN CO GIẬT ĐÃ DỪNG HẲN, tuyệt đối không làm gì trong lúc trẻ đang co giật.

Khi cơn co giật đã kết thúc, trẻ thường trong tình trạng lơ mơ, mệt mỏi hoặc ngủ say. Đây là lúc bạn có thể bắt đầu hạ sốt. Phương pháp an toàn và hiệu quả nhất là sử dụng thuốc hạ sốt dạng đặt hậu môn (viên đạn) với liều lượng phù hợp theo cân nặng của trẻ. Thông thường, liều Paracetamol cho trẻ là 10-15mg/kg/lần. Dạng đặt hậu môn có ưu điểm là không cần trẻ tỉnh táo, không qua đường miệng nên không lo bị nôn ra, và hấp thu khá nhanh. Nếu không có thuốc đặt, và trẻ đã hoàn toàn tỉnh táo, có thể nuốt được, bạn có thể cho trẻ uống thuốc hạ sốt dạng siro hoặc viên.

Đồng thời, sử dụng khăn mềm thấm nước ấm (không phải nước lạnh hay nước đá), vắt khô và chườm nhẹ nhàng vào các vùng như trán, sau gáy, nách, bẹn - những nơi có mạch máu lớn chạy qua giúp tản nhiệt nhanh hơn. Thay khăn liên tục khi khăn đã nóng lên. Nhớ rằng, tuyệt đối KHÔNG dùng nước lạnh, nước đá, hoặc cồn để chườm vì những phương pháp này có thể gây co mạch máu, làm nhiệt độ cơ thể giảm quá nhanh gây sốc nhiệt, hoặc trong trường hợp dùng cồn có thể gây ngộ độc cồn qua da.

Trong khi hạ sốt, hãy chuẩn bị ngay để đưa trẻ đến cơ sở y tế. Dù cơn co giật đã dừng và trẻ có vẻ ổn định, việc khám bác sĩ để tìm nguyên nhân gây sốt và đánh giá tình trạng sau co giật là VÔ CÙNG QUAN TRỌNG. Gọi xe hoặc nhờ người thân đưa đi, tuyệt đối không tự lái xe một mình khi bạn đang trong tình trạng căng thẳng và lo lắng. Nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, hoặc trẻ co giật lại lần thứ hai trong ngày, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức thay vì tự đưa đi.

Những Sai Lầm Nguy Hiểm Tuyệt Đối KHÔNG Được Làm#

Ngoài sáu bước sơ cứu đúng cách ở trên, tôi muốn nhấn mạnh lại một lần nữa những sai lầm VÔ CÙNG NGUY HIỂM mà nhiều gia đình Việt Nam vẫn thường mắc phải do quan niệm truyền miệng sai lầm hoặc thiếu kiến thức y học.

Thứ nhất, tuyệt đối KHÔNG nhét thìa, đũa, gạc, khăn, hoặc bất kỳ vật gì vào miệng trẻ. Như đã giải thích, hành động này không những không có ích mà còn cực kỳ nguy hiểm, có thể gây gãy răng, chấn thương miệng họng, hoặc tắc nghẽn đường thở. Trẻ sẽ KHÔNG cắn đứt lưỡi của mình, hãy yên tâm về điểm này.

Thứ hai, KHÔNG cho trẻ uống nước, thuốc, hoặc bất cứ thứ gì qua đường miệng trong lúc đang co giật. Điều này có thể gây sặc nghẹt nguy hiểm đến tính mạng. Mọi động tác cho trẻ uống thuốc chỉ được thực hiện sau khi cơn co giật đã hoàn toàn dừng lại và trẻ đã tỉnh táo, có thể nuốt được.

Thứ ba, KHÔNG ghì chặt, ôm chặt, hoặc cố gắng giữ trẻ bất động. Việc này không ngăn được cơn co giật mà còn có thể gây chấn thương xương khớp cho trẻ. Hãy để trẻ co giật tự nhiên trong khi bạn bảo vệ trẻ khỏi va đập xung quanh.

Thứ tư, KHÔNG dùng nước lạnh, nước đá, hoặc cồn để chườm hạ sốt. Nước lạnh và đá có thể gây co mạch, sốc nhiệt và làm tăng kích thích thần kinh kéo dài cơn co giật. Cồn qua da có thể gây ngộ độc ở trẻ nhỏ. Chỉ dùng nước ấm để chườm và thay khăn liên tục.

Thứ năm, KHÔNG ủ ấm, đắp mền, hoặc bọc kín trẻ. Quan niệm "ủ cho ra mồ hôi để hết sốt" là hoàn toàn sai lầm trong trường hợp sốt co giật. Việc ủ ấm sẽ khiến nhiệt độ cơ thể trẻ tăng cao hơn nữa, kéo dài cơn co giật và tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Thứ sáu, KHÔNG áp dụng các phương pháp dân gian như nhét hành vào tai, xoa dầu gió lên người, hoặc bóp bấm huyệt đạo. Những phương pháp này không có căn cứ y học, không hiệu quả trong việc ngăn chặn cơn co giật, và có thể làm bạn mất thời gian quý báu trong khi đáng lẽ phải tập trung vào các biện pháp sơ cứu đúng chuẩn.

Cuối cùng, KHÔNG chủ quan tự điều trị tại nhà sau khi cơn co giật dừng. Dù trẻ có vẻ đã ổn định và cơn co giật chỉ kéo dài vài phút, việc đưa trẻ đến bác sĩ để kiểm tra và tìm nguyên nhân gây sốt là VÔ CÙNG CẦN THIẾT. Một số bệnh lý nghiêm trọng như viêm màng não, viêm não, hoặc nhiễm trùng huyết có thể biểu hiện qua sốt co giật, và chẩn đoán sớm là chìa khóa để điều trị kịp thời.

Khi Nào Cần Gọi Cấp Cứu 115 Ngay Lập Tức?#

Dù hầu hết các cơn sốt co giật đều lành tính và tự dừng trong vài phút, có một số tình huống đặc biệt nguy hiểm cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến bệnh viện NGAY LẬP TỨC mà không chậm trễ:

Trường hợp thứ nhất và quan trọng nhất là khi cơn co giật kéo dài trên 5 phút mà vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Cơn co giật kéo dài được gọi là "tình trạng động kinh kéo dài" (status epilepticus), là một cấp cứu y khoa nghiêm trọng vì có thể gây thiếu oxy não, tổn thương não bộ vĩnh viễn hoặc thậm chí tử vong. Trong trường hợp này, trẻ cần được tiêm thuốc chống co giật tĩnh mạch ngay lập tức tại bệnh viện, không thể tự xử trí tại nhà được.

Trường hợp thứ hai là khi trẻ co giật nhiều hơn một lần trong vòng 24 giờ, hoặc co giật lại ngay sau khi vừa hết cơn co giật đầu tiên. Đây là dấu hiệu của co giật phức tạp hoặc có thể là triệu chứng của bệnh lý thần kinh nghiêm trọng cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Trường hợp thứ ba là khi cơn co giật chỉ ở một bên cơ thể (co giật cục bộ), chẳng hạn chỉ tay phải giật, hoặc chân trái giật, thay vì toàn thân co giật đối xứng. Co giật cục bộ thường gợi ý có vấn đề nghiêm trọng hơn ở não bộ và cần được thăm khám ngay.

Trường hợp thứ tư là khi sau cơn co giật đã dừng hơn 30 phút mà trẻ vẫn không tỉnh táo, lơ mơ, li bì, hoặc có các dấu hiệu thần kinh bất thường như liệt một bên, đồng tử hai bên không đều, hoặc hôn mê. Đây có thể là dấu hiệu của tổn thương não hoặc các bệnh lý nguy hiểm như viêm não, viêm màng não cần xử trí cấp cứu.

Trường hợp thứ năm là khi trẻ có các dấu hiệu nghiêm trọng khác kèm theo như khó thở, tím tái môi mặt kéo dài sau khi co giật, hoặc nôn ói dữ dội nhiều lần không ngừng. Những triệu chứng này cho thấy tình trạng trẻ đang rất nguy kịch và cần cấp cứu ngay.

Đặc biệt, nếu đây là lần ĐẦU TIÊN trẻ bị sốt co giật, dù cơn co giật có ngắn đến đâu, bạn cũng nên đưa trẻ đến bác sĩ trong ngày để được thăm khám, loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm và được tư vấn theo dõi đúng cách. Ngoài ra, nếu trẻ dưới 6 tháng tuổi hoặc trên 5 tuổi mà bị co giật do sốt, đây cũng là dấu hiệu bất thường vì sốt co giật điển hình thường chỉ xảy ra trong khoảng tuổi 6 tháng đến 5 tuổi, do đó cần được khám kỹ hơn để tìm nguyên nhân.

Làm Gì Sau Khi Cơn Co Giật Đã Dừng?#

Khi cơn co giật đã kết thúc, trẻ thường trong tình trạng mệt mỏi, lơ mơ, buồn ngủ hoặc ngủ say. Đây là phản ứng bình thường sau cơn co giật, gọi là giai đoạn hậu co giật. Trong giai đoạn này, hãy tiếp tục để trẻ nằm nghiêng, đầu hơi ngửa ra sau để đảm bảo đường thở thông thoáng. Không cố gắng đánh thức trẻ dậy một cách mạnh mẽ, hãy để trẻ nghỉ ngơi tự nhiên.

Tiếp tục theo dõi sát sao hô hấp của trẻ bằng cách quan sát thấy ngực trẻ lên xuống đều đặn, lắng nghe tiếng thở, và kiểm tra màu sắc môi mặt có hồng hào bình thường hay không. Nếu trẻ thở khó khăn, tím tái, hoặc ngừng thở, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức và chuẩn bị thực hiện hô hấp nhân tạo nếu bạn đã được đào tạo.

Sau khoảng 10 đến 30 phút, khi trẻ đã bắt đầu tỉnh hơn, bạn có thể thử cho trẻ ngồi dậy từ từ (không mạnh đột ngột) và kiểm tra khả năng giao tiếp, nhận biết của trẻ. Gọi tên trẻ, hỏi một vài câu đơn giản để đánh giá xem trẻ có tỉnh táo bình thường hay không. Nếu trẻ đã hoàn toàn tỉnh, có thể nuốt được, bạn có thể cho trẻ uống một chút nước ấm hoặc nước hoa quả loãng để bổ sung nước. Tuy nhiên, chỉ cho uống một ít thôi, không cho uống quá nhiều ngay vì trẻ có thể nôn.

Đo lại nhiệt độ của trẻ để xem sốt đã hạ chưa. Nếu vẫn còn sốt cao trên 38,5°C, bạn có thể cho trẻ uống thuốc hạ sốt theo liều lượng (nếu chưa đặt thuốc hậu môn trước đó), hoặc nếu đã đặt thuốc rồi thì tiếp tục chườm ấm để hỗ trợ hạ nhiệt. Ghi lại chính xác thời gian bắt đầu, kết thúc cơn co giật, các đặc điểm của cơn co giật, nhiệt độ cao nhất đo được, và mọi thông tin liên quan để cung cấp cho bác sĩ khi đến khám.

Ngay cả khi trẻ đã hoàn toàn bình phục, bạn vẫn cần đưa trẻ đến bác sĩ trong vòng 24 giờ (lý tưởng nhất là ngay trong ngày) để được thăm khám tổng quát, xác định nguyên nhân gây sốt, và được tư vấn về cách theo dõi, phòng ngừa tái phát. Bác sĩ sẽ khám lâm sàng, có thể chỉ định một số xét nghiệm máu, nước tiểu, hoặc các xét nghiệm khác nếu cần thiết để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng như viêm màng não, nhiễm trùng huyết, hoặc sốt xuất huyết.

Làm Thế Nào Để Phòng Ngừa Sốt Co Giật Tái Phát?#

Một trong những câu hỏi mà hầu hết các bậc cha mẹ đều hỏi tôi sau khi con đã trải qua cơn sốt co giật là: "Làm sao để con không bị co giật lại nữa, bác sĩ ơi?". Đây là mối lo lắng hoàn toàn có thể hiểu được, bởi vì khoảng 30-40% trẻ đã từng bị sốt co giật một lần sẽ có nguy cơ bị tái phát trong những lần sốt cao tiếp theo. Tuy nhiên, với các biện pháp phòng ngừa đúng đắn, bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ này.

Nguyên tắc quan trọng nhất là kiểm soát sốt ngay từ những dấu hiệu đầu tiên. Khi phát hiện con bắt đầu có dấu hiệu sốt (thân nhiệt trên 37,5°C), hãy nhanh chóng sử dụng thuốc hạ sốt phù hợp theo cân nặng của trẻ. Với trẻ đã từng bị sốt co giật, việc hạ sốt sớm trở nên quan trọng gấp bội. Bạn nên luôn chuẩn bị sẵn thuốc hạ sốt dạng uống (Paracetamol hoặc Ibuprofen) và dạng đặt hậu môn trong tủ thuốc gia đình để sử dụng ngay khi cần thiết, không chần chừ chờ đợi.

Kết hợp với thuốc, sử dụng biện pháp vật lý hạ sốt bằng cách chườm ấm (nhấn mạnh là nước ấm, không phải nước lạnh) ở trán, nách, bẹn, sau gáy. Cởi bớt quần áo cho trẻ, không đắp mền khi sốt. Cho trẻ uống nhiều nước, sữa, hoặc nước hoa quả để tránh mất nước. Giữ phòng ở nhiệt độ mát mẻ, thoáng khí, tránh phòng nóng bức hoặc kín gió.

Đặc biệt quan trọng là KHÔNG ủ ấm trẻ khi sốt. Nhiều ông bà vẫn giữ quan niệm "sốt phải ủ cho ra mồ hôi" nhưng đây là sai lầm nguy hiểm, đặc biệt với trẻ có tiền sử sốt co giật. Việc ủ ấm sẽ khiến nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn nữa và tăng nguy cơ kích phát cơn co giật.

Theo dõi sát nhiệt độ của trẻ thường xuyên bằng nhiệt kế, đặc biệt vào ban đêm khi nhiệt độ thường có xu hướng tăng cao hơn. Nếu nhiệt độ có dấu hiệu leo thang nhanh hoặc vượt quá 39°C dù đã dùng thuốc, hãy đưa trẻ đến viện ngay thay vì tự xử trí tại nhà.

Một số bác sĩ có thể kê đơn thuốc chống co giật dự phòng (thường là Diazepam dạng đặt hậu môn) cho những trẻ có nguy cơ cao tái phát sốt co giật, chẳng hạn trẻ đã co giật nhiều lần hoặc có tiền sử gia đình co giật. Thuốc này sẽ được sử dụng ngay khi trẻ bắt đầu sốt cao để ngăn ngừa cơn co giật xảy ra. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc này cần có chỉ định và hướng dẫn cụ thể của bác sĩ, không tự ý mua và sử dụng.

Ngoài ra, tuân thủ lịch tiêm chủng đầy đủ cho trẻ để phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng gây sốt cao như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu. Tăng cường sức đề kháng cho trẻ bằng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, ngủ nghỉ hợp lý, và vệ sinh sạch sẽ để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh gây sốt.

Cuối cùng, hãy luôn giữ bình tĩnh và tự tin. Việc bạn đã trang bị đầy đủ kiến thức về sốt co giật và cách sơ cứu đúng chuẩn sẽ giúp bạn ứng phó tốt hơn rất nhiều nếu không may cơn co giật tái phát. Sự bình tĩnh của bạn chính là yếu tố bảo vệ con an toàn nhất.

Sốt Co Giật Có Ảnh Hưởng Lâu Dài Đến Não Bộ Của Trẻ Không?#

Đây là câu hỏi mà hầu hết các bậc cha mẹ đều lo lắng nhất sau khi chứng kiến con bị sốt co giật. Nhiều người sợ rằng cơn co giật đã làm tổn thương não bộ của con, ảnh hưởng đến trí thông minh hoặc phát triển sau này. Tuy nhiên, tin tốt lành là theo các nghiên cứu y học lâu dài, sốt co giật đơn thuần (simple febrile seizure) - tức là cơn co giật kéo dài dưới 15 phút, toàn thân, chỉ xảy ra một lần trong 24 giờ - KHÔNG gây tổn thương não bộ và KHÔNG ảnh hưởng đến khả năng học tập, trí thông minh hay sự phát triển của trẻ về lâu dài.

Các nghiên cứu theo dõi hàng nghìn trẻ em từng bị sốt co giật trong nhiều thập kỷ đã chứng minh rằng những trẻ này có chỉ số IQ, kết quả học tập, và sự phphát triển nhận thức hoàn toàn bình thường so với những trẻ không bao giờ bị sốt co giật. Não bộ của trẻ nhỏ có khả năng phục hồi rất tốt, và những cơn co giật ngắn do sốt không để lại di chứng nào.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa sốt co giật đơn thuần và sốt co giật phức tạp (complex febrile seizure). Sốt co giật phức tạp là loại co giật kéo dài trên 15 phút, hoặc co giật cục bộ (chỉ một bên cơ thể), hoặc tái phát nhiều lần trong 24 giờ. Loại co giật này chiếm khoảng 20-25% các trường hợp sốt co giật và có nguy cơ cao hơn một chút để phát triển thành động kinh (epilepsy) sau này, với tỷ lệ khoảng 2-5%. Tuy nhiên, ngay cả với sốt co giật phức tạp, đa số trẻ vẫn phát triển hoàn toàn bình thường mà không có di chứng gì.

Nguy cơ phát triển động kinh sau sốt co giật sẽ cao hơn nếu trẻ có kết hợp thêm các yếu tố nguy cơ khác như: có người thân trong gia đình bị động kinh, có dấu hiệu bất thường về thần kinh hoặc phát triển trước khi bị sốt co giật lần đầu, hoặc co giật kéo dài quá 15 phút. Trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ theo dõi sát hơn và có thể chỉ định các xét nghiệm bổ sung như điện não đồ (EEG) hoặc chụp MRI não để đánh giá kỹ hơn.

Điều quan trọng là nếu trẻ chỉ bị sốt co giật đơn thuần, không có yếu tố nguy cơ nào khác, gia đình hoàn toàn có thể yên tâm rằng con mình sẽ lớn lên khỏe mạnh, thông minh như bao trẻ em khác. Hãy tiếp tục nuôi dưỡng, giáo dục con bình thường, không cần quá lo lắng hay hạn chế hoạt động của trẻ vì sợ lo ngại không đúng.

Lời Khuyên Của Bác Sĩ Dành Cho Các Bậc Cha Mẹ#

Sau gần 20 năm làm việc trong lĩnh vực nhi khoa, tôi hiểu rõ cảm giác hoảng loạn, sợ hãi và bất lực mà các bậc cha mẹ phải trải qua khi chứng kiến con bị co giật. Hình ảnh đó thực sự đáng sợ và có thể để lại ám ảnh trong lòng người làm cha làm mẹ rất lâu. Tuy nhiên, tôi muốn gửi đến các bạn một số lời khuyên thiết thực nhất để giúp các bạn vượt qua nỗi lo lắng này và bảo vệ con tốt nhất.

Thứ nhất, hãy trang bị cho mình kiến thức. Hiểu biết chính xác về sốt co giật, biết cách sơ cứu đúng, và biết khi nào cần đưa con đến bác sĩ sẽ giúp bạn tự tin và bình tĩnh hơn rất nhiều trong tình huống khẩn cấp. Đừng ngại hỏi bác sĩ những điều bạn chưa rõ, đừng ngại tham khảo các nguồn thông tin y khoa uy tín. Kiến thức chính là sức mạnh giúp bạn bảo vệ con.

Thứ hai, hãy chuẩn bị sẵn sàng. Nếu con bạn đã từng bị sốt co giật một lần, hãy luôn chuẩn bị sẵn thuốc hạ sốt, nhiệt kế, khăn mềm, và ghi nhớ số điện thoại cấp cứu 115 cùng địa chỉ bệnh viện gần nhất. Nói chuyện với các thành viên trong gia đình, đặc biệt là ông bà nội ngoại, về cách sơ cứu đúng để mọi người cùng hiểu và áp dụng nhất quán, tránh xung đột hoặc áp dụng các phương pháp dân gian nguy hiểm.

Thứ ba, đừng tự trách mình. Nhiều cha mẹ sau khi con bị sốt co giật thường tự trách: "Tại sao mình không phát hiện con sốt sớm hơn?", "Tại sao mình không làm gì đó để ngăn cơn co giật?". Hãy nhớ rằng, sốt co giật thường xảy ra rất đột ngột, ngay cả khi bạn đã theo dõi sát sao. Đôi khi trẻ sốt nhẹ rồi đột nhiên tăng cao và co giật trong vài phút mà bạn không kịp phản ứng. Đó không phải lỗi của bạn. Điều quan trọng là bạn đã làm gì sau đó, và giờ đây bạn đã biết cách xử trí đúng cho những lần sau.

Thứ tư, tin tưởng vào y học hiện đại. Đừng để những lời khuyên dân gian thiếu căn cứ khoa học khiến bạn làm những điều nguy hiểm cho con. Khi nghi ngờ, hãy luôn hỏi ý kiến bác sĩ. Y học hiện đại với các nghiên cứu khoa học rõ ràng đã chứng minh những phương pháp an toàn và hiệu quả trong xử trí sốt co giật. Hãy tin tưởng và áp dụng chúng.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng bạn không đơn độc. Hàng triệu cha mẹ trên thế giới và hàng nghìn gia đình Việt Nam mỗi năm cũng trải qua những cơn lo lắng tương tự. Đa số trẻ em sau sốt co giật đều khỏe mạnh, phát triển bình thường và lớn lên thành những người trưởng thành không có vấn đề gì. Con bạn cũng vậy. Hãy yên tâm, kiên nhẫn, và luôn sẵn sàng học hỏi để trở thành người bảo vệ tốt nhất cho con yêu của mình.

Kết Luận: Sơ Cứu Đúng Cách Chính Là Cứu Sống Con#

Sốt co giật là một trong những tình huống y khoa khẩn cấp đáng sợ nhất mà bất kỳ bậc cha mẹ nào cũng có thể phải đối mặt. Tuy nhiên, với kiến thức đúng đắn và khả năng giữ bình tĩnh, bạn hoàn toàn có thể bảo vệ con an toàn vượt qua cơn nguy kịch này.

Hãy nhớ kỹ 6 bước sơ cứu chuẩn y khoa: (1) Giữ bình tĩnh và ghi nhận thời gian, (2) Đặt trẻ nằm nghiêng an toàn, (3) Nới lỏng quần áo và đảm bảo thông thoáng, (4) Tuyệt đối KHÔNG nhét bất cứ thứ gì vào miệng trẻ, (5) Không cố gắng ghì chặt hoặc giữ trẻ yên, (6) Hạ sốt bằng cách đúng sau khi cơn co giật dừng và chuẩn bị đưa trẻ đi viện.

Đồng thời, hãy tránh xa những sai lầm nguy hiểm: không nhét thìa vào miệng, không cho uống thuốc khi đang co giật, không ghì chặt tay chân, không dùng nước lạnh hay cồn chườm, không ủ ấm trẻ, và không tự điều trị tại nhà mà bỏ qua việc đưa con đi khám bác sĩ.

5 phút đầu tiên khi trẻ co giật chính là "thời gian vàng" quyết định sự an toàn của con. Việc bạn làm đúng hay sai trong 5 phút đó có thể tạo ra sự khác biệt giữa một cơn co giật lành tính tự khỏi và một bi kịch đáng tiếc có thể tránh được. Hãy trang bị cho mình kiến thức, chuẩn bị tinh thần, và luôn sẵn sàng để trở thành người hùng bảo vệ con yêu của chính mình.

Tôi hy vọng bài viết này đã cung cấp cho các bậc cha mẹ Việt Nam những thông tin hữu ích, khoa học và thiết thực nhất về sốt co giật và cách sơ cứu đúng cách. Hãy chia sẻ bài viết này đến những gia đình có con nhỏ để cùng nhau nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng sơ cứu, và bảo vệ thế hệ tương lai của đất nước. Bởi vì, không gì quý giá hơn sự an toàn và sức khỏe của những đứa trẻ - niềm hy vọng của chúng ta.

Bài viết được biên soạn dựa trên hướng dẫn sơ cứu quốc tế, tham khảo từ Bộ Y tế Việt Nam, Bệnh viện Nhi Trung ương, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), và các tài liệu y học nhi khoa uy tín. Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế cho việc thăm khám trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa. Trong mọi trường hợp khẩn cấp, hãy luôn gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất.